काठमाडौं— नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री गगन थापाले हालै सम्पन्न केन्द्रीय समिति बैठकमा व्यक्त गरेको आत्मालोचनात्मक प्रस्तुति पार्टीभित्र गम्भीर राजनीतिक बहसको विषय बनेको छ ।
विगत केही वर्षयता कांग्रेसले बनाउँदै आएका अस्थायी र समीकरण–आधारित गठबन्धनहरू, नीति–निर्णयको अस्पष्टता, संगठनको कमजोरी र नेतृत्वमा देखिएको अनिश्चितताबारे उनले खुलेर जिम्मेवारी लिन खोजेका छन् ।
थापाले पार्टी पुरानै गल्ती र सत्ता–केन्द्रित सम्झौताका कारण जनतामा कमजोर छवि बनाउन थालेको भन्दै संगठनात्मक नवीकरणबिना चुनावमा जानु जनमतविरुद्धको निर्णय हुने टिप्पणी गरे ।
उनीद्वारा प्रस्तुत आत्मालोचनाले कांग्रेसभित्र वर्षौंदेखि चल्दै आएको दुई धारबीचको मूल संघर्ष,सिद्धान्त केन्द्रित राजनीति र सत्ता–व्यवस्थापनमुखी प्रवृत्तिलाई फेरि सतहमा ल्याइदिएको छ ।
थापाको अनुसार, सत्ता अनुरूप ढल्ने प्रवृत्तिले पार्टीको दीर्घकालीन विधि, मूल्य र पहिचान कमजोर बनाउँदै लगेको छ, जसले संगठनात्मक पुनर्गठन आवश्यक बनाएको छ । यही मूल्यांकनका आधारमा महामन्त्री थापाले विशेष महाधिवेशनको प्रस्ताव अघि सारेका छन्, जुन नियमित प्रक्रियाभन्दा भिन्न, राजनीतिक हस्तक्षेपका रूपमा हेरिन्छ ।
थापाले संकेत गरेका सम्भावित एजेन्डामा नीति–दिशाको पुनर्लेखन, शक्ति–वितरण संरचनाको पुनर्समीक्षा, नेतृत्व वैधताको परीक्षण, युवापुस्ताको प्रतिनिधित्व विस्तार र भविष्यका गठबन्धन–नीतिमाथि स्पष्ट मार्गनिर्देशन समावेश छन् ।
विश्लेषकहरूका अनुसार, यी एजेन्डाले कांग्रेसलाई आगामी निर्वाचनअघि सुधारमुखी र जिम्मेवार दलको रूपमा पुनःस्थापित गर्ने रणनीतिक संकेत पनि दिन्छ । यद्यपि, यो प्रस्ताव जोखिमरहित भने होइन ।
पार्टीभित्र ध्रुवीकरण गहिरिन सक्ने, संस्थापनसँग टकराव बढ्न सक्ने र चुनाव नजिकिँदै गर्दा संगठनात्मक अस्थिरता देखिन सक्ने चिन्ता उठेका छन् । प्रतिस्पर्धी दलहरूले पनि कांग्रेसभित्रको बहसलाई आन्तरिक कमजोरीका रूपमा प्रस्तुत गर्न थालेका छन् । तर अवसरहरू पनि उत्तिकै छन् ।
आत्मसुधारको सशक्त सन्देश, युवापुस्तामा आकर्षण र आन्तरिक लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको सुदृढीकरणले कांग्रेसको दीर्घकालीन विश्वसनीयता पुनर्स्थापित गर्ने सम्भावना खुला छ ।
विशेष महाधिवेशन भएमा पार्टीमा केन्द्र–प्रदेश–स्थानीय तहबीचको अधिकार पुनर्संरचना, अनौपचारिक शक्ति–समूहहरूको प्रभाव घटाउने प्रयास, स्पष्ट नीति–दस्तावेज निर्माण र बाध्यकारी सुधार–समयरेखाको व्यवस्था हुनसक्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
गगन थापाको छवि शहरी मतदाता र युवाबीच सक्रिय, नीति–केन्द्रित र उत्तरदायी नेताका रूपमा स्थापित हुँदै आएको भए पनि पार्टीभित्रका परम्परागत शक्ति–सन्तुलन, संरचनागत प्रतिरोध र सुधार कार्यान्वयनका चुनौतीहरू अझै उस्तै छन् ।
समग्रमा, महामन्त्री थापाले प्रस्तुत गरेको ‘प्रायश्चित्त’ भावनात्मक अभिव्यक्ति होइन, कांग्रेस पुनर्जागरणतर्फको औपचारिक र राजनीतिक प्रक्रिया थाल्ने प्रयासका रूपमा देखिन्छ ।
आगामी महिना कांग्रेसले सुधारका स्पष्ट दस्तावेज, समयरेखा, कार्यान्वयन सूचक र पारदर्शी नेतृत्व संरचना सुनिश्चित गर्न सकेमा यो बहस चुनावी परिणामदेखि पार्टीको दीर्घकालीन भविष्यसम्म निर्णायक प्रभाव पार्न सक्छ ।
अन्ततः कांग्रेसको आगामी राजनीतिक गन्तव्य अब गठबन्धनको अंकगणितभन्दा बढी मूल्य, नीति र संगठनात्मक नवीकरणमा निर्भर हुने संकेत स्पष्ट भइसकेको छ । महामन्त्री थापाद्वारा उठाइएको प्रश्न त्यही दिशातर्फको महत्वपूर्ण सुरुवातका रूपमा प्रस्तुत हुन्छ ।
