लुम्बिनीको प्रवेशद्वार मानिएको गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा उडान थप्ने बहससँगै एयरलाइन आकर्षण, पर्यटन प्याकेज, पूर्वाधार र सरकारी प्राथमिकतामाथि गम्भीर प्रश्न

भैरहवा । पोखरा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा फ्लाई दुबईले नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडान सुरु गर्ने तयारीसँगै त्यहाँका पर्यटन व्यवसायीले पर्यटक आकर्षित गर्न १० देखि २५ प्रतिशतसम्म छुटका विशेष प्याकेज घोषणा गरेका छन्। एयरलाइन आउने भएपछि होटल, रेस्टुरेन्ट, ट्राभल तथा पदयात्रा व्यवसायीले बजार प्रवर्द्धनको रणनीति अघि सारेका छन्। 

पहिलो उडानमा आउने पर्यटकलाई विशेष आतिथ्य दिने तयारीसमेत गरिएको छ। तर, यता लुम्बिनी प्रदेशको भैरहवास्थित गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल भने अन्तर्राष्ट्रिय उडान विस्तार, एयरलाइन आकर्षण र पर्यटन प्रवर्द्धनको सवालमा अझै अपेक्षित गति खोजिरहेको छ।

गौतमबुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीको प्रवेशद्वारका रूपमा हेरिएको यो विमानस्थललाई अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटनको प्रमुख केन्द्र बनाउने लक्ष्य राखिए पनि नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको संख्या, एयरलाइन आकर्षण, यात्रु प्रवर्द्धन र विमानस्थलसँग जोडिएका पर्यटन प्याकेजका विषय अझै चुनौतीकै रूपमा छन्।

पोखरामा एयरलाइन आउँदा निजी क्षेत्र सक्रिय, भैरहवामा किन सुस्त?

पोखरामा फ्लाई दुबईको उडान घोषणा भएपछि निजी क्षेत्रले आफ्नो भूमिका स्पष्ट रूपमा अघि सारेको छ। होटल संघले मेनुमा २५ प्रतिशतसम्म छुट, रेस्टुरेन्ट व्यवसायीले १५ देखि २० प्रतिशतसम्म छुट, बेगनास क्षेत्रका होटल तथा रेस्टुरेन्टले २५ प्रतिशतसम्म छुट र पदयात्रा व्यवसायीले १५ देखि २० प्रतिशतसम्म छुट दिने घोषणा गरेका छन्।

अल्ट्रालाइट उडानमा समेत छुट दिने तयारी छ। ट्राभल व्यवसायीले टुर प्याकेजमा छुटको व्यवस्था गर्ने बताएका छन्। अर्थात्, एयरलाइन मात्र होइन, एयरलाइनसँगै पर्यटकलाई आकर्षित गर्ने सम्पूर्ण पर्यटन बजारलाई चलायमान बनाउने प्रयास भइरहेको छ।

अब प्रश्न उठ्छ-भैरहवामा नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन आउँदा लुम्बिनी, भैरहवा, बुटवल र पश्चिम नेपालका पर्यटन व्यवसायीले यस्तै संयुक्त प्याकेज घोषणा गर्ने वातावरण किन बन्न सकेको छैन?

लुम्बिनी छ, बुद्ध सर्किट छ, विमानस्थल पनि छ-तर पर्यटक कहाँ?

गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको सबैभन्दा ठूलो सम्भावना केवल भैरहवा वा रुपन्देहीमा सीमित छैन। विमानस्थलबाट छोटो दूरीमै लुम्बिनी छ। त्यससँगै तिलौराकोट, देवदह, रामग्राम, कपिलवस्तु, पाल्पा, बुटवल, तानसेनलगायतका धार्मिक, ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक गन्तव्य जोड्न सकिन्छ।

नेपाल आउने बौद्ध धर्मावलम्बी तथा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकका लागि लुम्बिनी–तिलौराकोट–देवदह–रामग्राम लाई एउटै पर्यटन सर्किटका रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना छ। तर विमानस्थललाई गन्तव्यसँग जोड्ने एकीकृत प्याकेज, नियमित यातायात, होटल–ट्राभल समन्वय र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आक्रामक प्रचारको अभाव देखिन्छ।

विमानस्थल बन्यो, अब यात्रु ल्याउने रणनीति कहिले?

अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण गर्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन। विमानस्थललाई व्यावसायिक रूपमा सफल बनाउन एयरलाइन, यात्रु, पर्यटन व्यवसाय र गन्तव्यबीचको सम्बन्ध बलियो हुनुपर्छ। नयाँ एयरलाइनलाई आकर्षित गर्न ल्यान्डिङ तथा पार्किङ शुल्कमा निश्चित अवधिका लागि सहुलियत, बजार प्रवर्द्धनमा साझेदारी र प्रारम्भिक सञ्चालनमा प्रोत्साहन आवश्यक हुन सक्छ।
त्यसैगरी, अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइनसँग प्रत्यक्ष संवाद बढाउँदै भारत, थाइल्यान्ड, मलेसिया, सिंगापुर, मध्यपूर्व तथा अन्य सम्भावित बजारसँग हवाई सम्पर्क विस्तार गर्नुपर्ने देखिन्छ।

‘लुम्बिनी गेटवे’को ब्रान्डिङ खोइ?

गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थललाई केवल ‘भैरहवा विमानस्थल’को रूपमा होइन, ‘लुम्बिनी गेटवे’ का रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा स्थापित गर्ने रणनीति आवश्यक देखिन्छ। एयरलाइनका वेबसाइट, सामाजिक सञ्जाल, अन्तर्राष्ट्रिय ट्राभल प्लेटफर्म, टुर अपरेटर र अनलाइन बुकिङ प्रणालीमार्फत लुम्बिनी केन्द्रित प्याकेज बिक्री गर्न सकिन्छ।

विदेशबाट आउने पर्यटकले विमानस्थलमा अवतरण गरेपछि-लुम्बिनी कहाँ जाने?  कति खर्च लाग्छ?  कहाँ बस्ने?  कुन गन्तव्य घुम्ने? कसरी बुटवल, पाल्पा वा कपिलवस्तु पुग्ने? भन्ने प्रश्नको उत्तर एउटै प्याकेजमा पाउने व्यवस्था आवश्यक छ।

पोखराको मोडल भैरहवामा किन लागू नगर्ने?

पोखरामा एयरलाइनको उडानसँगै होटल, रेस्टुरेन्ट, ट्राभल, ट्रेकिङ र साहसिक पर्यटन व्यवसायीले छुट प्याकेज घोषणा गरेका छन्। भैरहवामा पनि होटल संघ, रेस्टुरेन्ट व्यवसायी, नाट्टा, टान, लुम्बिनी विकास कोष, स्थानीय तह र प्रदेश सरकारबीच सहकार्य गरेर यस्तै ‘लुम्बिनी अन्तर्राष्ट्रिय आगमन प्याकेज’ बनाउन सकिन्छ।

नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय उडानबाट आउने यात्रुलाई होटलमा छुट, लुम्बिनी भ्रमण प्याकेज, स्थानीय यातायातमा सहुलियत र विभिन्न पर्यटकीय गन्तव्यमा विशेष प्रवेश तथा भ्रमण प्याकेज दिन सकिने सम्भावना छ।

पहिलो उडानमा आउने पर्यटकलाई विशेष स्वागतसहित एक रात होटल बसाइ तथा स्थानीय पर्यटन अनुभव उपलब्ध गराउने अभियानसमेत सञ्चालन गर्न सकिन्छ। विमानस्थलभित्रको सेवा पनि पर्यटकमैत्री हुनुपर्छ अन्तर्राष्ट्रिय यात्रुको अनुभव विमानस्थलको धावनमार्गबाट मात्र तय हुँदैन।

आगमन कक्षदेखि यातायात, ट्याक्सी, सूचना केन्द्र, वाइफाइ, लाउन्ज, रेस्टुरेन्ट, मुद्रा सटही, पर्यटक सूचना तथा अन्य सेवासम्म सहज र अन्तर्राष्ट्रियस्तरको हुन आवश्यक छ। विमानस्थलबाट लुम्बिनी, भैरहवा, बुटवल, तिलौराकोट तथा अन्य प्रमुख गन्तव्यसम्म नियमित शटल बस तथा व्यवस्थित ट्याक्सी सेवा सञ्चालन गर्न सकिए पर्यटकको यात्रा थप सहज हुन सक्छ।

सरकारसँग अब स्पष्ट कार्ययोजना चाहिन्छ गौतमबुद्ध विमानस्थलको भविष्य केवल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण वा पर्यटन मन्त्रालयको विषय होइन। संघीय सरकार, लुम्बिनी प्रदेश सरकार, स्थानीय तह, विमानस्थल व्यवस्थापन, लुम्बिनी विकास कोष र निजी पर्यटन व्यवसायीबीच एउटै कार्ययोजना आवश्यक छ।

नयाँ एयरलाइन आकर्षित गर्ने नीति, उडान प्रवर्द्धन, पर्यटन प्याकेज, गन्तव्य विकास, यातायात पूर्वाधार र अन्तर्राष्ट्रिय बजार प्रवर्द्धनलाई एउटै योजनामा जोड्नुपर्ने देखिन्छ।

अब बहाना होइन, प्रतिस्पर्धी रणनीति आवश्यक

पोखरामा फ्लाई दुबईको उडान सुरु हुने तयारीसँगै त्यहाँको निजी क्षेत्रले छुट प्याकेजमार्फत पर्यटक तान्ने रणनीति अघि सारेको छ। भैरहवासँग भने पोखराभन्दा फरक र अझ विशिष्ट पर्यटन सम्पदा छ-लुम्बिनी। त्यसैले प्रश्न विमानस्थल बनेन भन्ने होइन।

प्रश्न हो-बनेको विमानस्थललाई कसरी नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको केन्द्र बनाउने? नयाँ एयरलाइनलाई कसरी आकर्षित गर्ने? लुम्बिनी आउने अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकलाई कसरी विमानस्थल हुँदै पश्चिम नेपालका अन्य गन्तव्यसम्म पुर्‍याउने? र सबैभन्दा महत्वपूर्ण-गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थललाई नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन नक्सामा बलियो ‘लुम्बिनी गेटवे’का रूपमा कहिले स्थापित गर्ने?

पोखराको अनुभवले एउटा कुरा देखाएको छ-एयरलाइन आएपछि मात्रै पर्यटन बजार आफैं चल्दैन; सरकार, विमानस्थल र निजी क्षेत्रले एउटै लक्ष्यका साथ बजार निर्माण गर्नुपर्छ। अब भैरहवाको पालो हो। गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थललाई उडानको प्रतीक्षामा रहेको पूर्वाधार होइन, लुम्बिनी र पश्चिम नेपालको पर्यटन प्रवेशद्वार बनाउने ठोस अभियान आवश्यक छ।