काठमाडौँ । नेपालीको दोस्रो ठूलो चाड तिहारअन्तर्गत आज कुकुर तिहार श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाइँदैछ। घरको सुरक्षा गर्ने तथा मानिसको विश्वासिलो साथीका रूपमा रहेको कुकुरलाई टीका, माला लगाएर मीठामीठा परिकार खुवाउँदै सम्मान गर्ने परम्परा छ।
यमपञ्चकको दोस्रो दिन पर्ने कुकुर तिहार यस वर्ष तिथिको घटबढका कारण तेस्रो दिन परेको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले जनाएको छ। समितिका अध्यक्ष सहप्रा. डा. पुरुषोत्तम भट्टराईका अनुसार नरक चतुर्दशी र कुकुर तिहार सूर्योदयकालमा चतुर्दशी तिथि परेको दिन मनाउने धार्मिक मान्यता छ।
धर्मशास्त्रअनुसार कार्तिक कृष्ण चतुर्दशीका दिन कुकुरलाई मीठा परिकार खुवाउँदा यमराजका द्वारपाल श्याम र सबल नामका कुकुर प्रसन्न हुने र यमलोकको यात्रामा सहज हुने विश्वास छ। धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. रामचन्द्र गौतमका अनुसार कुकुरलाई यमराजको दूतका रूपमा समेत लिने गरिन्छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार महाभारतका पात्र धर्मराज युधिष्ठिरलाई स्वर्ग यात्राका क्रममा समेत कुकुरले साथ दिएको थियो। यही विश्वास र कुकुरको स्वामीभक्ति, आज्ञाकारिता तथा सुरक्षामा पुर्याउने योगदानको सम्मानस्वरूप यो पर्व मनाउने गरिन्छ।
आजै नरक चतुर्दशी पनि
कुकुर तिहारसँगै आज नरक चतुर्दशी पनि मनाइँदैछ। यस दिन बिहान अरुणोदयकालमा नदी, तलाउ तथा तीर्थस्थलमा स्नान गरी तर्पण गर्ने र यमदीप दक्षिण फर्काएर बाल्दै बगाउने परम्परा छ। यसरी दीप बगाउँदा मृत्युपछि नरक जानु नपर्ने धार्मिक विश्वास रहेको धर्मशास्त्रविद् गौतमले बताए।
यमपञ्चकका पाँचै दिन तिलको तेल लगाएर स्नान गर्ने प्रचलनसमेत छ। आयुर्वेदिक मान्यताअनुसार यसले शरीरलाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्ने विश्वास गरिन्छ। धार्मिक आस्था, प्रकृतिप्रतिको सम्मान र मानव तथा जनावरबीचको आत्मीय सम्बन्ध झल्काउने तिहारको यो पर्वले कुकुरप्रतिको माया र संरक्षणको सन्देशसमेत दिने गरेको छ।
