मुम्बई। बलिउड अभिनेता टाइगर श्राफमाथि आइतबार मुम्बईको जुहु क्षेत्रमा गोली प्रहार भएको छ। उनी आक्रमणबाट जोगिएका छन् भने उनका चालकसहित अन्य व्यक्ति घाइते भएका छन्। घटनाबारे प्रहरीले अनुसन्धान अघि बढाइरहेको छ। यस घटनाले बलिउडका कलाकार, निर्माता तथा निर्देशकलाई लक्षित गरी विगतमा भएका गोली प्रहार, फिरौती माग र धम्कीका घटनालाई फेरि चर्चामा ल्याएको छ। 

हिन्दी चलचित्र उद्योग र मुम्बईको सङ्गठित अपराध जगत्बीचको सम्बन्ध नयाँ होइन। विशेषगरी सन् १९९० को दशक र सन् २००० को सुरुवाती वर्षमा आपराधिक समूहहरूले चलचित्रमा लगानी, विदेशमा प्रदर्शन अधिकार, कलाकार छनोट र आर्थिक कारोबारमा प्रभाव जमाउन खोजेको इतिहास छ। उनीहरूको दबाब अस्वीकार गर्ने चलचित्रकर्मीमाथि धम्की दिने र कतिपय अवस्थामा गोली प्रहारसमेत गर्ने घटनाले बलिउडमा त्रासको वातावरण सिर्जना गरेको थियो। 

१९६० को दशकदेखि अन्डरवर्ल्डको प्रभाव

मुम्बईको अन्डरवर्ल्ड र हिन्दी चलचित्र उद्योगबीचको सम्बन्ध सन् १९६० को दशकदेखि नै देखिन थालेको थियो। त्यसबेला हाजी मस्तानजस्ता आपराधिक पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरू चलचित्र क्षेत्रका मानिसहरूसँग सम्पर्कमा रहने र वैकल्पिक लगानीकर्ताका रूपमा समेत प्रस्तुत हुने गर्थे।

समयक्रमसँगै यो सम्बन्ध आर्थिक सहयोग र व्यक्तिगत सम्पर्कमा मात्र सीमित रहेन। सन् १९८० को दशकको अन्त्य र १९९० को दशकमा केही आपराधिक समूहले चलचित्र निर्माणमा लगानी, वितरण अधिकार र कलाकारको छनोटमा हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गरे। फिरौती माग्ने र धम्कीमार्फत आफ्नो प्रभाव स्थापित गर्ने प्रवृत्तिले चलचित्रकर्मीको सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठायो।

१९९० को दशकमा गोली र हत्याको शृङ्खला

सन् १९९४ मा चलचित्र निर्माता जावेद रियाज सिद्दिकीको हत्या भयो। सोही वर्ष जुलाईमा निर्माता फिरोज सरफराज खानमाथि पनि आक्रमण भएको विवरण सार्वजनिक भएका थिए। यी घटनाले चलचित्र क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू सङ्गठित अपराधको निशानामा पर्न थालेको अवस्थालाई उजागर गरेका थिए।

सन् १९९७ मार्च ७ मा निर्माता तथा निर्देशक मुकेश दुग्गलको अन्धेरीस्थित कार्यालयमा गोली हानी हत्या गरियो। उनले ‘फतेह’, ‘साथी’ र ‘प्लेटफर्म’ जस्ता चलचित्र निर्माण गरेका थिए भने ‘गोपी किशन’ निर्देशन गरेका थिए। उनको हत्यालाई मुम्बईका प्रतिद्वन्द्वी आपराधिक समूहबीचको द्वन्द्वसँग जोडेर हेरिएको थियो।

त्यसै वर्ष जुलाई ३१ मा ‘त्रिदेव’ र ‘गुप्त’ जस्ता चलचित्रका निर्देशक राजीव राईमाथि ताडदेवस्थित कार्यालयबाहिर गोली प्रहार भयो। उनका अङ्गरक्षकले जवाफी फायरिङ गरेपछि उनी सकुशल बाँच्न सफल भए। घटनामा अबु सलेमको गिरोहको संलग्नता रहेको आशङ्का गरिएको थियो।

तर त्यसको दुई सातापछि भएको अर्को घटनाले चलचित्र तथा सङ्गीत उद्योगलाई झन् स्तब्ध बनायो। सन् १९९७ अगस्ट १२ मा टी-सिरिजका संस्थापक तथा सङ्गीत निर्माता गुलशन कुमारको अन्धेरीस्थित एउटा मन्दिरबाहिर गोली हानी हत्या गरियो। यो घटना बलिउडमाथि अन्डरवर्ल्डको प्रभाव र हिंसात्मक दबाबको सबैभन्दा चर्चित उदाहरणमध्ये एक बन्यो। 

मनमोहन शेट्टीदेखि राकेश रोशनसम्म निशानामा

सन् १९९९ डिसेम्बरमा चलचित्र निर्माता तथा एडल्याब्सका संस्थापक मनमोहन शेट्टीमाथि ज्यान लिने प्रयास भएको थियो। सन् २००३ मा प्रकाशित इन्डिया टुडेको समाचारअनुसार अबु सलेमसँग सम्बन्धित एक सुटरले शेट्टीलाई निशाना बनाउने प्रयास गरेका थिए। त्यसपछि उनले सशस्त्र सुरक्षाकर्मी राख्नुका साथै सीसीटीभी निगरानीसमेत बढाएका थिए।

सन् २००० जनवरी २१ मा अभिनेता, निर्देशक तथा निर्माता राकेश रोशनमाथि सान्ताक्रुज वेस्टस्थित कार्यालयबाहिर गोली प्रहार भयो। उनका छोरा ऋतिक रोशनलाई स्थापित गराएको चलचित्र ‘कहो ना... प्यार है’ सफल भएको केही समयपछि यो घटना भएको थियो।

आक्रमणमा राकेश रोशनको हातमा गोली लागेको थियो भने अर्को गोली छाती नजिकबाट गएको थियो। उपचारपछि उनी निको भए। चलचित्र निर्माता रामगोपाल वर्माले सन् २०२६ मा दिएको अन्तर्वार्तामा रोशनमाथिको आक्रमणलाई अन्डरवर्ल्डको दबाब र चलचित्र उद्योगमा आफ्नो शक्ति देखाउने प्रयाससँग जोडेर व्याख्या गरेका थिए। यद्यपि घटनाका कारण र जिम्मेवार व्यक्तिबारे विभिन्न सार्वजनिक विवरणलाई अनुसन्धानबाट स्थापित तथ्यसँग छुट्याएर हेर्न आवश्यक छ। 

अभिनेताको हत्या र निर्देशकलाई धम्की

सन् २००१ फेब्रुअरी १४ मा सहायक भूमिकामा अभिनय गर्ने अभिनेता तथा निर्माता दिनेश आनन्दको बोरिवलीस्थित नेसनल पार्कमा गोली हानी हत्या गरियो। यस घटनाले चलचित्र उद्योगसँग जोडिएका कलाकारसमेत हिंसाको जोखिमबाट सुरक्षित नरहेको देखाएको थियो।

सन् २००२ जुलाईमा ‘साजन’ चलचित्रका निर्देशक लरेन्स डिसुजामाथि ओशिवारास्थित कार्यालयबाहिर गोली प्रहार भयो। उनी आक्रमणबाट जोगिए। चलचित्र उद्योगलाई फिरौती तिर्न दबाब दिने उद्देश्यले घटना गराइएको हुन सक्ने प्रहरीको आशङ्का थियो।

यी घटनाले अन्डरवर्ल्डको प्रभाव केवल चर्चित अभिनेता वा ठूला निर्मातामा सीमित नरहेको, चलचित्र निर्माण र वितरणसँग जोडिएका विभिन्न व्यक्तिसमेत दबाबमा पर्ने गरेको देखाएका थिए।

सलमान खानदेखि रोहित शेट्टीसम्म

समयसँगै मुम्बईको सङ्गठित अपराधको स्वरूप परिवर्तन भए पनि चलचित्रकर्मीलाई लक्षित गर्ने धम्की र गोली प्रहारका घटना पुनः चर्चामा आउन थालेका छन्।

सन् २०२४ अप्रिल १४ मा मोटरसाइकलमा आएका दुई व्यक्तिले अभिनेता सलमान खानको बान्द्रास्थित निवासबाहिर गोली चलाएका थिए। खानलाई चोटपटक लागेन। प्रहरीले उक्त घटनामा लरेन्स बिश्नोईसँग सम्बन्धित गिरोहको संलग्नता रहेको दाबी गरेको थियो। घटनापछि कलाकारहरूको सुरक्षाबारे व्यापक बहस भएको थियो।

सन् २०२५ सेप्टेम्बरमा अभिनेत्री दिशा पाटनीको पारिवारिक निवासबाहिर बरेलीमा गोली चलाइएको घटना सार्वजनिक भयो। त्यसपछि सन् २०२६ फेब्रुअरी १ मा चलचित्र निर्माता रोहित शेट्टीको जुहुस्थित निवासमा पनि गोली प्रहार भयो। उक्त घटनाको अनुसन्धानका क्रममा प्रहरीले लरेन्स बिश्नोई गिरोहसँग सम्बन्धित समूहको संलग्नता रहेको दाबी गर्दै अभियुक्तविरुद्ध आरोपपत्र दायर गरेको थियो। 

टाइगर श्राफमाथिको आक्रमणले उठाएका प्रश्न

आइतबार जुहु क्षेत्रमा टाइगर श्राफ चढेको गाडीलाई लक्षित गरी गोली प्रहार भएको घटनाले बलिउडको सुरक्षा व्यवस्थाबारे फेरि प्रश्न उठाएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार उनी फुटबल खेलेर फर्किने क्रममा आक्रमणमा परेका थिए। उनका चालक र अर्का एक व्यक्ति घाइते भएका छन्।

भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार लरेन्स बिश्नोई गिरोहसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत घटनाको जिम्मेवारी लिएको दाबी गरेका छन्। तर प्रहरीले उक्त दाबीको आधिकारिक पुष्टि गरेको छैन। आक्रमणको वास्तविक उद्देश्य, संलग्न व्यक्तिहरू र घटनापछाडिको सञ्जालबारे अनुसन्धान जारी छ। 

बलिउडको इतिहासमा अन्डरवर्ल्डसँग जोडिएका घटनाले कलाकारको व्यक्तिगत सुरक्षामात्र होइन, चलचित्र उद्योगको आर्थिक स्वतन्त्रता र सिर्जनात्मक निर्णयमाथि पनि प्रश्न उठाएका थिए। विगतमा फिरौती, धम्की र लगानीमा हस्तक्षेपमार्फत प्रभाव जमाउने प्रयास भएका विवरण आज पनि चलचित्र क्षेत्रको सुरक्षा बहसमा दोहोरिने गरेका छन्।

टाइगर श्राफमाथिको पछिल्लो आक्रमणमा कसको संलग्नता छ र यसको वास्तविक उद्देश्य के हो भन्ने विषय अनुसन्धानबाट स्पष्ट हुन बाँकी छ। तर घटनाले एउटा पुरानो प्रश्न फेरि उठाएको छ-आर्थिक रूपमा विशाल र विश्वव्यापी पहुँच भएको बलिउड आफ्ना कलाकारलाई सङ्गठित अपराधको सम्भावित जोखिमबाट कति सुरक्षित राख्न सक्षम छ?