काठमाडौं । बाल्यकालमा उनको सपना थियो-पर्दामा देखिने हिरो बन्ने। तर जीवनले उनको कथा अर्कै ढंगले लेख्यो। अभिनयको दुनियाँतर्फ अघि बढिरहेका विवेक खड्का एक दिन सैनिक पोसाकमा पुगे। त्यसपछि संयोगले उनलाई हेलिकोप्टरको ककपिटमा पुर्‍यायो। आज त्यही ककपिट उनको परिचय मात्र होइन, संकटमा परेकाहरूका लागि आशाको ठाउँ बनेको छ।

क्याप्टेन विवेक खड्काको २२ वर्षे उडान यात्रा सामान्य पाइलटको यात्राभन्दा फरक छ। हिमालको कठिन उचाइदेखि बाढीले तहसनहस पारेका बस्ती र द्वन्द्वका बेला गोली चलिरहेको क्षेत्रसम्म उनी उद्धारका लागि पुगेका छन्। जहाँ अरूले जोखिम देख्छन्, त्यहाँ विवेकका लागि एउटा प्रश्न हुन्छ-‘यहाँबाट कसरी सुरक्षित उद्धार गर्न सकिन्छ?’

हिरो बन्ने सपनाबाट सैनिक जीवनसम्म

वीरेन्द्र सैनिक स्कुलमा पढ्दा विवेकको मनमा पाइलट बन्ने सपना थिएन। उनको रुचि अभिनयमा थियो। पढाइ सकेपछि ‘हिजोआजका कुरा’ टेलिसिरियलमा समेत काम गरे। निर्देशकहरूसँग चिनजान बढ्दै थियो र मनोरञ्जन क्षेत्रमै आफ्नो भविष्य देख्न थालेका थिए। तर, बुवाको इच्छा थियो-छोरा सैनिक अधिकारी बनोस्।

आफ्नो सपना केही समय थाती राखेर उनी नेपाली सेनामा प्रवेश गरे। सैनिक जीवन सुरु भयो। त्यसबेला देश द्वन्द्वको अवस्थामा थियो।

नेपालगञ्जमा पोस्टिङ भएका विवेकलाई घर फर्किने रहर थियो। बिदा पाउन कठिन थियो। त्यही क्रममा हेलिकोप्टर पाइलटका लागि आवेदन खुलेको खबर पाए। उनको उद्देश्य पाइलट बन्ने थिएन।

काठमाडौं केही दिन बस्न पाइन्छ भन्ने सोचले उनले आवेदन फाराम भरेका थिए। त्यही एउटा निर्णयले उनको जीवनको बाटो बदलिदियो।

‘पाइलट बन्छु भनेर फाराम भरेको थिइनँ’

सैनिक हेलिकोप्टर पाइलट बन्ने अवसर पाएपछि उनले भारतमा तालिम लिए। त्यसपछि आकाश उनको कर्मभूमि बन्यो।

द्वन्द्वका बेला घाइते सैनिकको उद्धार गर्न गोली चलिरहेको क्षेत्रमा समेत हेलिकोप्टर पुर्‍याउनुपर्ने अवस्था आउँथ्यो। जोखिमपूर्ण परिस्थितिमा घाइतेलाई सुरक्षित स्थानमा ल्याउने जिम्मेवारी उनले सम्हाले।

दुवैतर्फबाट गोली चलिरहेका बेला पनि उद्धार उडान भरेको अनुभव उनीसँग छ। त्यो समयका उडानले उनलाई साहसी सैनिक पाइलटका रूपमा स्थापित गर्‍यो। तर, सैनिक जीवनमा काम गर्दै जाँदा आफूलाई चित्त नबुझेका विषयमा उनले आवाज उठाए। अन्ततः सेनाबाट राजीनामा दिएर अमेरिका पुगे र व्यावसायिक पाइलटको तालिम लिए। देश फर्किएपछि निजी हेलिकोप्टर सेवामा उनको नयाँ यात्रा सुरु भयो।

जब असम्भव भनिएका उद्धारको जिम्मेवारी आउँछ

व्यावसायिक पाइलट बनेपछि विवेकको उडानको दायरा अझ फराकिलो भयो। पर्यटक बोकेर हिमाल पुग्नु होस् वा विपत्मा फसेकालाई उद्धार गर्नु-उनका लागि हरेक उडानको उद्देश्य फरक हुन थाल्यो। तर, उनको नाम विशेषगरी कठिन उद्धारसँग जोडिन थाल्यो।

अन्नपूर्ण क्षेत्रको क्याम्प ४ बाट मलेसियाली आरोहीहरूको उद्धार त्यस्तै एउटा घटना थियो। धेरै दिनदेखि सम्पर्कविहीन आरोही जीवित छन् कि छैनन् भन्ने समेत निश्चित थिएन। खोजीका क्रममा जीवित रहेको पत्ता लागे पनि त्यहाँसम्म सामान्य रूपमा हेलिकोप्टर पुर्‍याउन सहज थिएन। उद्धारका लागि अनेक चुनौती पार गर्नुपर्‍यो।

त्यस्तै, धौलागिरि आरोहणका क्रममा ज्यान गुमाएका पाँच रुसी आरोहीको शव ७ हजार ६ सय मिटरभन्दा माथिको उचाइबाट तल ल्याउनु अर्को अत्यन्त कठिन मिसन थियो।

मौसम प्रतिकूल थियो। उचाइ आफैँमा ठूलो चुनौती थियो। धेरैका लागि त्यो उद्धार असम्भवजस्तै थियो। तर अन्तिम विकल्पका रूपमा विवेकलाई सम्झिइयो।

घटनाको ११औँ दिन उनले नेतृत्व गरेको टोलीले शवहरूलाई डोरीको सहायताले क्रमशः धौलागिरि आधार शिविरसम्म ल्यायो।

भूकम्पदेखि बाढीसम्म, संकटमा ककपिट

२०७२ सालको भूकम्प होस् वा हिमाली क्षेत्रमा आएको विपत्, लाङटाङ क्षेत्रको विनाश होस् वा भोटेकोसीको बाढी-विवेकका उद्धार उडानका कथा धेरै छन्।

भोटेकोसीमा आएको बाढीपछि आकाशबाट देखिएको दृश्य उनका लागि पनि असाधारण थियो। जहाँ घर, होटल र चौर थिए, त्यहाँ बाढीले केही बाँकी राखेको थिएन। 

टिमुरेको पुरानो हेलिप्याडसमेत बाढीले बगाइसकेको थियो। उद्धारको क्रममा जीवित मानिस खोज्नेदेखि शव निकाल्नेसम्मका चुनौती सामना गर्नुपर्‍यो। सुरुमा हेलिकोप्टरभित्रै शव ल्याउने प्रयास गरिए पनि कठिनाइ भएपछि डोरीको सहायताले शव ओसार्नुपरेको उनले बताएका छन्।

यी घटनाले एउटा कुरा देखाउँछन्-उद्धार उडान केवल आकाशमा हेलिकोप्टर उडाउनु होइन, प्रत्येक क्षण निर्णय लिनुपर्ने जिम्मेवारी पनि हो।

ककपिटमा डर होइन, जिम्मेवारी

विवेकका लागि जोखिमको अर्थ डराएर पछि हट्नु होइन l जोखिमलाई बुझेर सुरक्षित निर्णय गर्नु हो। उनको बुझाइमा ककपिटमा पुगेपछि पाइलटको ध्यान डरमा होइन, मिसनमा हुनुपर्छ। ‘मिसन कसरी सुरक्षित बनाउने?’ यही प्रश्न उनका लागि प्राथमिक हुन्छ।

तर त्यसको अर्थ वातावरणलाई चुनौती दिनु होइन। मौसम, हावा, बादल, कुहिरो र हिमाली भूगोललाई बुझेर निर्णय लिनुपर्छ भन्ने उनको धारणा छ। उनका लागि हावा बाधा मात्र होइन, उडानको साथी पनि हो।

हिरो बन्ने सपना फेरि फर्कियो

विवेकको बाल्यकालको हिरो बन्ने सपना भने पूर्ण रूपमा हराएन। पाइलट बनेपछि त्यही सपना अर्को बाटो हुँदै फर्कियो। हिन्दी चलचित्र ‘उचाइ’मा उनले हेलिकोप्टर पाइलटकै भूमिका निर्वाह गरे।

चलचित्रको छायांकनका क्रममा कलाकारहरूलाई हेलिकोप्टर उडानको अनुभव गराउने काममा पनि उनी जोडिए। अन्य चलचित्र तथा डकुमेन्ट्रीको छायांकनमा समेत उनको पाइलटको अनुभव प्रयोग भएको छ।

यसरी पर्दामा हिरो बन्ने सपना देखेका विवेक वास्तविक जीवनमा भने मानिसको जीवन जोगाउने पाइलट बने। 

‘पाइलट बन्न रहर गरेर मात्रै हुँदैन’

विवेकको जीवनकथा संयोगले बनेको यात्राजस्तो देखिए पनि उनी पाइलट बन्न चाहने युवालाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छन्। पाइलट बन्न केवल रहर पर्याप्त हुँदैन। त्यसका लागि दृढता, सही दृष्टिकोण र कामप्रतिको जिम्मेवारी आवश्यक हुन्छ। उनको आफ्नै जीवन त्यसको उदाहरण हो।

पाइलट बन्ने सपना नदेखेका एक युवक संयोगले हेलिकोप्टरको ककपिटमा पुगे। त्यही ककपिटबाट उनले द्वन्द्वमा घाइते सैनिकको उद्धार गरे, हिमालमा फसेका आरोहीलाई सुरक्षित ल्याए, विपत्मा परेका नागरिकको खोजी गरे र कठिन परिस्थितिमा मृतकको शवसम्म घर फर्काउने जिम्मेवारी लिए।

बाल्यकालमा उनी पर्दाको हिरो बन्न चाहन्थे। समयले उनलाई त्योभन्दा फरक भूमिका दियो। आज विवेक खड्काको हिरोको परिभाषा पर्दामा देखिने पात्र होइन-विपत्का बेला कसैको जीवन बचाउन आकाशमा उड्ने पाइलट हो।